پیدایش فلسفه وجودی

در اوج جنگ جهانی دوم یعنی در سال های اولیه دهه 1940 تلاش های زیادی برای ایجاد یک سیستم با ثبات و آزاد پولی صورت گرفت . در این راستا چهار طرح عنوان شد:

1ـ طرح سری دکستر وایت معاون وزیر خزانه داری ایالات متحده آمریکا در فوریه 1942 ارائه گردید . عنوان طرح وایت ((پیش نویس اولیه پیشنهاد صندوق تثبیت ملل متحد و بانک ترمیم و توسعه ملل متحد)) بوده است .

2ـ طرح جان مینارد کینز مشاور خزانه داری انگلستان و اقتصاد دانان مشهور در فوریه 1942 تحت عنوان (( اتحادیه پایاپای پولی ، بین المللی))ارائه گردید .

3ـ دولت فرانسه نیز در ماه 1943 طرحی را تحت عنوان (( مناسبات پولی بین المللی )) ارائه کرد .

4ـ در ژوئیه 1943 طرحی تحت عنوان (( اتحادیه مبادلات بین المللی )) توسط دولت کانادا ارائه گردید .

از میان طرح های مذکور ، و طرح وایت از آمریکا و کینز از انگلستان مورد توجه قرار گرفت .  در  این  هنگام  کشور  آمریکا  به طور مستقیم درگیر جنگ نبود و دارای قدرت اقتصادی زیادی بود به گونه ای که از یک سو عمده ترین منبع تامین مالی خسارات جنگ به حساب می آمد و از سوی دیگر به سر از جنگ نهای دوم به صورت یک طلبکار عمده درآمد بود . از این رو به دلیل نفوذ آمریکا ، به طرح وایت بیشتر اهمیت داده شده .

در نهایت صندوق بین المللی پول (IMF ) در جریان کنفرانسی در شهر برتون وودز آمریکا در سال 1944 در چهار چوب مقررات سازمان ملل متحد و با شرکت 44 کشور جهان تشکیل گردید .

اهداف صندوق بین المللی پول :

بر طبق (1) اساسنامه صندوق ، اهداف این موسسه عبارتند از :

1 ـ تدوین مقررات نظام پولی بین المللی و نظارت بر اجرای صحیح این مقررات.

2 ـ گسترش همکاری های پولی بین المللی و فراهم کردن امکانات جهت تبادل نفوذ تشریک مساعی در مسائل پولی بین المللی

3 ـ عقید مضاع مالی از طریق اعطای وام های کوتاه مدت و میان مدت به کشورهای عضو به منظور تامین مالی عدم تعادل های موقتی تراز و کمک به کاهش عدم تبادل های مزمن و ساختاری .

4 ـ فراهم کردن شرایط لازم جهت گسترش و رشد متوازن تجارت بین المللی .

5 ـ تشریک مساعی در ایجاد یک سیستم چند جانبه پرداختها در زمینه معاملات جاری بین اعضا و هم چنین رفع محدودیت های ارزی که مانع رشد تجارت جهانی است .

6 ـ کمک به تثبیت نرخ مبادلات ارزی و برقراری سیستم منظم مبادلات بین اعضا و جلوگیری از کاهش بی رویه نرخ ارزها .

سهمیه اعضای صندوق :

سهمیه هر عضو مشخص کننده موارد زیر است :

1 ـ قدرت رأی نفوذ هر عضو تصمیمات صندوق .

2 ـ میزان تخصیص حق برداشت مخصوص (SDR  ) به عضو .

3 ـ حداکثر دسترسی هر کشور عضو به منابع مالی صندوق سهمیه های پرداختی اعضا در حسابی به نام حساب منابع عمومی صندوق ثبت و نگهداری می شود .

مهمترین تسهیلات مخصوص عبارتند از:

الف) کمک های اضطراری مربوط به بلایای طبیعی

ب  ) تأمین مالی برای ذخائر مواد اولیه

ج   ) تسهیل مالی جبرانی و احتیاطی

تسهیلات تبدیل ساختاری  (SAF ) :

حرف از این نوع تسهیلات کمک به کسری تراز پرداختهای کشورهای کم درآمد (فقیر ) با شرایط آسان است . شرایط آسان آن این تسهیلات به میزان بهره وام مربوطه و مدت باز پرداخت آن بر می گردد به طوری که بهرهٔ متعلق به آن 5/0درصد در سال و باز پرداخت آن پنج سال و نیم پس از اعطای وام شروع می شود و مجموعاً ده سال از زمان دریافت وام طول می کشد .

مزایای عضویت در صندوق بین المللی پول :

1 ـ امکان استفاده از تراش های ذخیره ، حق برداشت مخصوصSDR ، منافع حاصل از فروش طلا که بدون قید و شرط است .

2 ـ استفاده اعضا از آمار ، نشریات و گزارشهای صندوق ، باید اذعان داشت که آمارهایی که به وسیله صندوق تهیه می شود و مطالبی که در نشریات و گزارشات آن درج می شود بسیار مفید و قابل استفاده می باشد و هیچ مؤسسه ای قادر به تهیه آن ها نمی باشد .

3 ـ امکان استفاده از پروژه های آموزشی صندوق به منظور تربیت کارشناسان و تدوین موازنه پرداختها .

4 ـ کشورهای عضو در جلسه های صندوق از تازه ترین تصمیم گیری های مهم پولی و مالی جهان مطلع می شوند ، این اطلاعات به ویژه برای کشورهای در حال توسعه می تواند بسیار مفید واقع شود .

5 ـ ایجاد فرصتهای بحث و تبادل نظر در مورد مسائل اقتصادی با هیأتهای اقتصادی صندوق .

6 ـ استفاده از نظریات و راهنمایهای کارشناسان صندوق بین المللی پول و کلیه مسائل پولی به طور کلی در مسائل اقتصادی .

7 ـ در صورت فعال بودن در صندوق و آگاه شدن از مسائل بین المللی و بهربرداری مناسب از آنها .

8 ـ همبستگی و وابستگی اکثریت کشورهای جهان به یک محاسبه پولی و مالی بین المللی .

معایب عضویت در صندوق بین المللی پولی :  

1ـ افزایش غیر اختیاری سهمیه .

2 ـ اتخاذ سیاستهای ارزی مطابق با اهداف صندوق که ممکن است به ضرر کشور باشد .

3 ـ تفاوت کامل صندوق به عملکرد سیستم نرخ ارز .

4 ـ احتمال دارد در صورت استفاده از منابع مالی صندوق ، استقلال اقتصادی و شاید سیاسی کشور عضو به خطر بیفتد .

5 ـ احتمال تعهد به تأمین ارز د حق برداشت مخصوص (SDR ).

6ـ انواع شرکت در بودجه عملیاتی صندوق در صورت وجود شرایط .

7 ـ صندوق بدون توجه به نظام اقتصادی کشور عضو همواره سعی در سیاستهایی بر پایه عدم محدودیت های تجاری و ارزی و به طور کلی اقتصاد آزاد دارد .

8 ـ ارائه پیشنهادات و سیاستهای اقتصادی مشابه به کشورهای عضو با نظام های اقتصادی .

9 ـ کشورهای چون آمریکا ، اروپای غربی و ژاپن به دلیل منافع مشترک ، میزان سهمیه و تعداد آزاد .

و نقش قابل توجهی در تصمیم گیری های عضو گردید و در مقابل کشورهای در حال توسعه که مجموعاً 40 درصدرا در اختیار دارند اما به دلیل عدم هماهنگی فکری و عقیدتی کمتر می توانند از مجموع قدرت رأی خود استفاده کنند که وجود چنین شرایطی به نفع کشورهای در حال توسعه نمی باشد و می توان آن را یکی از معایب صندوق به شمار آورد .

10 ـ صندوق فقط به کشورهای که دارای کسری تراز پرداختها هستند می پردازد و به کشورهای که با مازاد تر از پرداختها که روبه رو هستند کاری ندارد علی رغم اینکه رفتار صندوق بر طبق اساسنامه باید با همه کشورها یکسان باشد .

جایگاه ایران در صندوق :  ایران یکی از کشورهای برتون وودز بود که با سهمیه معادل بیست و پنج میلیون دلار آمریکا در صندوق عضویت یافت . هم اکنون سهمیه ایران بالغ 1497204 میلیون حق برداشت مخصوص می باشد ، از این میزان 25 درصد طلا و ارز تبدیل به صندوق پرداخت شده است و 75 درصد به بستانکار حساب ریالی صندوق نزد بانک مرکزی ایران منظور شده  است .

هر کشوری عضو صندوق یا عضویتش 250 رأی ثابت دارد و به ازای هر یکصد هزار حق برداشت مخصوص سهمیه یک رأی به رأی هایش اضافه می شود .

جمهوری اسلامی ایران از سال 1972 ریاست کشورهای الجزایر ، افغانستان ، پاکستان ، مراکش ، تونس ، غنا را بر عهده داشته و یک عضو در هیت مدیره دارد .

ریئس بانک مرکزی نماینده ایران در صندوق می باشد . 

منابع تحقیق :

سایت www.imf.org

سایت www.hamshahri.net

پول به تورم- فرخ قبادی ، فریبرز رئیسدانا-انتشارات : پیشبرد

 نهاد های پولی ومالی بین الملل دکتر مهدی ابراهیم نژاد